Life on the prairie

Moest je je aanpassen, vroeger op de prairie? Reken maar! Eigenwijze gasten die zich niet aan de regels van mens en natuur hielden kwamen niet ver. Het prairieleven was en is prachtig, maar je moet je wel voorbereiden en een bepaalde levenshouding aannemen. Ik kan mezelf rustig als een ervaren prairieganger beschouwen (zie mijn entries uit september 2009) maar menig stads nufje ging en gaat ten onder op de prachtigste plek ter wereld.


pas je hier aan,
en je blijft leven
wees eigenwijs,
en je zult sneven

het landschap is mooi
maar ook erg hard
de locals zijn aardig
zolang je ze niet tart

er is geen vangnet
voor als het misgaat
denk dus na, zodat je
de plank niet misslaat


Countryman Ray

P-R-A-I-R-I-E

De mensen vragen mij wel eens wat de prairie voor mij persoonlijk betekent. Ik zeg dan altijd: lees mijn blog, dan weet je het. Vooral de entries uit de tijd dat ik in Arizona was zijn daar heel duidelijk over (september 2009). Maar soms ben je in de saloon (kroeg noemen sommigen het ook wel) en daar is niet altijd internet voorhanden. Dan mag ik graag elk van de letters van het woord prairie voorzien van een betekenis. Daar komt het volgende uit:


Prachtig
Ruig
Adembenemend
Indrukwekkend
Radicaal
Imposant
Eeuwig


Countryman Ray

The snakecatcher

Vandaag voor het laatst een grafschrift. Jake "The Snake" McFarrell was een slangenvanger op de prairie. Met zijn imposante verschijning en uitgebreide slangenvangersuitrusting was iedereen onder de indruk van hem. Ook de slangen, die er vaak meteen vandoor kronkelden als Jake er aan kwam. Totdat de grote slangenvanger op een dag gebeten werd door een slang die besloot niet te vluchten. Het was een bijzonder giftige slang, en Jake was binnen een half uur dood. Zijn grafsteen was klein, daarom paste er slechts een klein maar wel bij zijn dood passend epigram op.


die laatste slang
was niet bang


Countryman Ray

The town

Ik keer nog een keer terug naar een boek waar ik het laatst al over had, Life in Prairieland van Eliza W. Farnham. Ze beschrijft hierin haar vijf jaren op de prairie in Illinois. Ze reisde veel, vooral met paard en wagen. Wat grappig is om te lezen is dat men toen hele andere ideeen had dan nu over begrippen als gehucht, dorp en stad.


als er ergens een huis staat
met een kippenhok ernaast
dan noemen we het een gehucht
wees nu niet al te verbaasd

want drie huizen bij een brug
heet al een dorp in deze streken
er wonen amper tien mensen,
maar, zo is vaak gebleken

het groeit vanzelf tot iets groters,
en zo komt het dus dat
we tien huizen en een saloon
bestempelen tot stad


Countryman Ray

Jennifer Praamstra

De gastvrijheid van de prairiebewoners is legendarisch. Nooit zullen ze je laten staan als je aan hun deur klopt. Er was echter wel een uitzondering. Ene Jennifer Praamstra, van Friese komaf, had de naam bot en onbeleefd te zijn. Ze liet reizigers ijskoud buiten staan als ze in een koude nacht aanklopten. Waarom ze dat deed, lees je hieronder.


reizigers zijn lastig, ze willen eten
ze willen een bed en ze zeuren
dat zou iedereen toch moeten weten

ze kloppen aan in het holst van de nacht
net als ik lekker lig te slapen
in mijn bedje, zo zoet en zacht

reizigers maken alles vies en willen ontbijt
ze danken me wel voor hun verblijf
maar ik weet dat het tot schoonmaken leidt

laten ze aan mijn deur maar niet kloppen
drie mijl verderop is het volgende huis
waar ze hun boontjes kunnen doppen


Countryman Ray

Fire on the Prairie

Soms kon door onoplettendheid van kolonisten of door blikseminslag brand op de prairie ontstaan. Als het lange tijd droog was geweest kon het vuur dagenlang voortwoeden. Het droge gras en de struiken en bosjes dienden als ruim voorhanden brandstof. Werd er ook geblust? Nee, daarvoor ontbraken mankracht en blusmiddelen. Toch deed een jonge kolonist ooit een poging.


Zeke Johnson was een held,
zag hoe de prairie werd geveld
door het verwoestende vuur
hij beleefde er zijn fijnste uur
toen hij met water en zand
bij het vuur was aanbeland,

kreeg het vuur echter niet gedoofd
hij had wel in zichzelf geloofd
maar zich niet gerealiseerd
hoezeer het vuur alles verteerd
Zeke vond geen uitweg uit het vuur
zo beleefde hij naast zijn fijnste

tegelijk ook zijn laatste uur


Countryman Ray

The Flood

De meeste mensen stellen zich de prairie voor als een altijd maar weer eindeloze, droge en vooral stoffige vlakte. Meestal is dat ook zo, maar het kan er ook heel nat zijn. In het standaardwerk Life in Prairieland van Eliza W. Farnham uit 1855 wordt regelmatig melding gemaakt van overstromingen, als de rivieren weer eens buiten hun oevers traden. Dijken waren er toen nog niet en alles spoelde weg. Ja, wat moest je dan? Daarover gaat het volgende gedicht.


het water wast
tot aan mijn blote bast
mijn oogst is verdwenen
dit is een zware last

want het water woedt
waar het niet wezen moet
dit land laat zich niet lenen
voor wie zijn best niet doet

een ogenblik je bezinnen
dan opnieuw beginnen
sta stevig op je benen
soms verlies je, soms ga je winnen

want dit is de prairie, beste man
waar het kurkdroog, of zeiknat wezen kan
hard zwoegen zit ons in de genen
de toekomst houdt ons in haar ban


Countryman Ray

Dusty roads

Stoffige wegen had je overal op de prairie. Ze waren de levensader van het transport. De dorpen en steden werden zo met elkaar verbonden, tot de spoorweg die functie geleidelijk overnam.


hoeveel paardenhoeven
hebben hier getrappeld
en hoeveel reizigers
hebben hier gesappeld

op deze eindeloze lange
stoffige weg vol avontuur
reizend van dorp naar dorp
zwoegend, uur na uur

als een fijnmazig netwerk
lig je hier over het land:
je bent de weg van alle tijd
maar vooral van zand, zand, zand


Countryman Ray

The origins of hiphop

Zoals ik enige tijd geleden aankondigde zou ik nog iets vertellen over hiphop op de prairie. Niet veel mensen weten dat de term hiphop van de indianen komt. De ceremonie van het opbouwen van een tipi werd namelijk hip genoemd, en het afbreken hop. Daarbij werd veel gedanst terwijl men teksten scandeerde om de goden gunstig te stemmen. Later werden deze ritmische exercities ook los van het opbouwen en afbreken van de tipi's gehouden. Zo onstond dus hiphop. In het volgende gedicht mijmert een oude indiaan anno nu rappend over de teloorgang van de prairie.


vroeger was alles beter
de zomers waren heter
en de vrouwen waren stil

nu is alles slechter
men zegt je leeft nu echter
maar mijn vrouw is aan de pil

met de vooruitgang kwam het kwaad
maar het ging te ver, nu is het te laat
we kunnen niet terug, ik weet het wel
maar de oude indiaan is niet meer in tel
de oude indiaan is niet meer in tel

vroeger ging ik trots te paard
mijn naam was nog iets waard
en respect was er altijd

nu rijd ik in een wagen
en wordt belaagd door blagen
gestresst vol haat en nijd

met de vooruitgang kwam het kwaad
maar het ging te ver, nu is het te laat
we kunnen niet terug, ik weet het wel
maar de oude indiaan is niet meer in tel
de oude indiaan is niet meer in tel


Countryman Ray

Going to the loo

Waren er op de prairie vroeger ook toiletten, vroeg iemand mij laatst schertsend. Verrassend genoeg is het antwoord: ja! Op onderlinge afstanden van zo'n drie mijl stonden kleine houten hokjes die als wc dienst deden. Er was natuurlijk geen waterspoeling en je kon er niet je handen wassen, maar je hoefde tenminste niet in de vrije natuur je gevoeg te doen. De wc's werden schoongemaakt door indianen. Het nu volgende gedicht is een klaaglied van een van hen. Indianen klaagden wel vaker trouwens.


ik sjouw elke dag mijlenver
met een emmer in mijn ene hand
en een spons en doek in de andere
zo sjok ik door het rulle zand

om de wc's schoon te maken
die anderen steeds bevuilen
ik wil wel een andere baan
maar niemand wil met me ruilen

dit werk gaat over van vader op zoon
tot mijn grote, grote verdriet
ik laat alles netjes schoon achter
maar dankbaar zijn de cowboys niet


Countryman Ray

Long story short

De mannen in het wilde westen waren niet van het grote gebaar, laat staan van de vele woorden. Het gebeurt dan ook zelden dat een biografie van een westernheld langer is dan 100 pagina's. Daarmee is lezen over de prairie in al zijn facetten een niet zo tijdrovende bezigheid. Je zou zeggen: prima voor de mens van nu. Daarover gaat dit gedicht.


Een simpel ja, een simpel nee
daar kom je bij ons een aardig eindje mee
want voor een lang verhaal
is de prairie verre van ideaal
dus hou je niet van ouwehoeren
laat je dan door 't wilde westen voeren


Countryman Ray

Little village (3)

Verder met het derde deel van de miniserie Little Village. Naast alle voor de hand liggende zaken vandaag aandacht voor de aller voor de hand liggendste zaak: die van het kleinste kamertje op de prairie.


Achter de saloon
in het open veld
naast de smidse
tussen de struiken
op het rangeerterrein
voor de grote boom
over de rotsen
aan het water
boven de bessen
bij het maisveld
onder de hoge vlonder


Countryman Ray

Birth. life, death (1)

Deze week een mini-serie in drie afleveringen over Geboorte, Leven en Dood op de prairie. Vandaag het eerste deel: Geboorte.


je wordt hier geboren in een tent
een huifkar of zelfs een saloon
als baby staat al vast wat je zult doen
omdat de prairie zo zijn regels kent

je hebt geen recht op een speen
voor jou geen luiers van zachte stof
jouw lepeltje is oud en dof
en het wiegje heeft Moeder te leen

daar word je hard van, en stoer
als baby al ben je goed bestand
tegen tegenslag van elke kant
zo sta je snel stevig op de vloer

het leven ligt voor je uitgestrekt
en nu weet je al: "hier zal ik zijn
de prairie is voor altoos mijn terrein"
een liefde, al in de wieg gewekt

straks zul je praten, van alles vragen
met andere cowboys whisky drinken
je zult ook velen stil weg zien hinken:
zij die geen prairie-hart dragen

maar jij, jij zult hier voor altijd zwerven
want dit is jouw land, in al zijn pracht
jij kent straks de dag, en vooral de nacht
laat mij je naam in een whiskyvat kerven


Countryman Ray

The wagon

De wagens waarmee de kolonisten over de prairie trokken waren simpele voertuigen, maar wel betrouwbaar en indien nodig makkelijk te repareren. Kom daar maar eens om bij moderne auto's. De bekenste wagenmaker in Santa Fe was Jebediah McJarred, een diep gelovige man. Hij prevelde doorgaans bijbelteksten en psalmen tijdens de constructie van zijn wagens. Hij filosofeerde dan graag over zijn scheppende arbeid, en wie hem daar mee in een ver verleden voor was geweest. Zo'n overpeinzing zou er zo uitgezien kunnen hebben:


ik creeer met hout, gelijk ooit God
de wereld schiep in zes dagen,
iets wat rijdt en dient, tot genot:
namelijk een betrouwbare wagen

waarmee de bewoners van dit land
spullen vervoeren, altoos van hot
naar her en terug, door het zand -
dat is voor ons een eeuwig lot

de wielen draaien als tekenen des tijds:
alles rolt, alles draait en gaat voort
tijd is als de prairie, oneindig wijds
leve hem, die God's geboden hoort!


Countryman Ray

Very thirsty

De prairie is natuurlijk prachtig maar kan ook zeer gevaarlijk zijn. Je moet je altijd heel goed voorbereiden als je er een reis over maakt. Onderstaande woorden hadden de laatste kunnen zijn van Robert Gray, die zich niet goed voorbereidde en in zijn eentje over de prairie trok. We weten niet precies hoe het gegaan is, maar in dit gedicht krijgen we wel een idee. Het gedicht stopt abrupt, net als het leven van Robert Gray.


ai ai ai wat sla ik een flater
dat was mijn laatste fles met water
straks krijg ik een dodelijke kater
ik moet water, nu, en niet later
ik moet water, water, water, aaarrgghh


Countryman Ray

Numb and dumb

Wie denkt dat nieuwerwetse poëzie, zoals de westerse haiku (alle regels overboord, behalve de lettergrepen) en nonsensrijm van de laatste tien jaar zijn, heeft buiten het Wilde Westen gerekend. De meester van het 'numb verse', zoals nonsenspoëzie eigenlijk heet, is Jack Wolfson. Al in 1845 dichtte hij grote onzin. Maar toch: als je goed leest, zie je allerlei mooie dichtvormen en -maten. Zoals het onderstaande gedicht bewijst.


Op de pi rei rie
pa ra diert een dier
een hoef hier
hier daar hier
klop pa ti klop pa
ti klop pa
ti ti
huuuuuu

Op de pi rei rie
slapie de sa la man dier
een sis hier
hier sis dier
het dier klop pa ti
zie: het dier
sis hier
klop pa ti

op de pi rei rie
geen sis
geen dier
de klop pa ti
klop pa tiet
verder

Love on the prairie

Prille prairieliefde, wat is er mooier dan dat? Deze keer een gedicht dat ik niet op een artikel uit een van mijn vele naslagwerken over het Wilde Westen baseer, maar gewoon iets wat ik zelf verzonnen heb. En het gaat deze keer niet over mensen, maar over dieren. Ik draag het gedicht op aan mijn vriendin Blonde Lente (ja, we zijn nog steeds samen en het gaat heel goed met ons).


een jonge salamander, de kuif
in mooie felle kleuren
dartelt dansend door het zand:
nu gaat het dan gebeuren

hij heeft een wijfje geroken
de paardans is begonnen
hij snuffelt zich een weg
heeft zichzelve overwonnen

het wijfje ziet hem wel zitten
ze draaien om elkaar heen
hij toont haar trots zijn lijf
kruipt op een warme steen

jawel, ze vallen voor elkaar
dit is prairieliefde voor dieren
laten we dit op waarde schatten
en de liefde voor altijd vieren


Countryman Ray

Last days of the year

Het eind van het jaar is op de prairie altijd een drukke tijd. Er worden rekeningen vereffend, voorraden geteld, er wordt opgeruimd en vooruitgeblikt. Het is een gezellige tijd, maar niet voor iedereen. Sommige cowboys zijn namelijk niet thuis, maar met hun kudde onderweg.


ik zit met mijn twee maten
zwijgend rond het vuur
we houden de koeien in de gaten
en denken aan het laatste uur

van het jaar. Wij zijn niet thuis
als over een paar dagen de laatste slag
van het jaar weerklinkt; ons huis
is dan de kudde, maar wij doen niet ons beklag

een cowboy heeft een zwervend bestaan
een huis is voor hem te benauwd
zo laten wij onszelf het jaar uitgaan
nog een paar dagen, dan is ook dit jaar oud


Countryman Ray

Advent Poetry 2: No place to stay

Ik sluit nog even aan bij mijn entry van vrijdag. Als Jozef en Maria werkelijk op de prairie hadden rondgelopen, dan was er WEL plek geweest in de herberg, want de gastvrijheid van de prairiebewoners is haast legendarisch. Geen herbergier had ze buiten laten staan. En ze zouden trouwens ook niet op een ezeltje gereden hebben, maar op een paard.


een lange reis achter de boeg
en overal verkoopt men nee
het is nog tamelijk vroeg
maar er is nowhere to stay

als ze toch eens wisten van haar,
dat ze de moeder is van de Zoon van God
dan maakten ze een mooi gebaar
en schaamden zich tegelijk kapot

nee, die zogenaamde gastvrijheid
in dat zogenaamde heilige land
bezorgt je bepaald geen blijheid
gelukkig is Hij er nu, de ster die altoos brand


Countryman Ray

Cold in my tipi

Ik kreeg commentaar van een lezer dat ik maandag praatte over de zeldzame sneeuw op de prairie, terwijk ik woensdag praatte over de winterse kou op dezelfde prairie. Maar kou en sneeuw zijn niet hetzelfde. Lees het volgende gedicht maar.


de wind waait door de naden
van mijn tipi, het is koud
ik zou een kalkoentje willen braden
maar ik heb helaas geen hout

er vallen dan wel geen vlokken
maar het is winter als nooit tevoren
wij indianen zitten mooi met de brokken
terwijl de cowboys knappend houtvuur horen


Countryman Ray