The last but one

Iedereen kent wel de uitdrukking "De Laatste der Mohikanen". Dit slaat op de laatste persoon die nog ergens in gelooft, of ook wel de laatste overlevende van een stam. Er was op de prairie echter ook een Een-Na-Laatste der Mohikanen, en dat was rond 1870 de indiaan Quacking Duck. Hij werd zo genoemd omdat hij de hele dag eindeloos kwaakte en babbelde. Bijna alle leden van zijn stam waren al uit pure ergernis naar andere stammen vertrokken. Pas toen de enige andere overgebleven indiaan, Slowhand (zo genoemd omdat hij met pijl en boog erg traag was) ook wilde gaan, besefte Quacking Duck dat hij te ver was gegaan en dat hij zijn stamgenoten achterna moest. Hij vertrok dus ook, en zo werd Slowhand de Laatste der Mohikanen.


ik heb altijd praatjes bij de vleet
zit nooit om een woord verlegen
maar naar ik nu pas zie en weet
heeft men er de balen van gekregen

ik zit alleen in een verlaten tent
alleen Slowhand loopt nog rond
zelfs de stoerste kerel, de sterkste vent
vluchtte van onze geboortegrond

door mijn eindeloze gebabbel en gezwets
loop ik gevaar, wie hoort mij straks aan?
als ik nu ook nog die arme Slowhand kwets
dan is het met mij vast gauw gedaan


Countryman Ray

Long story short

Mensen vragen me wel eens: Ray, volgens mij lees jij de hele dag in dikke boeken over het westernleven, waar haal je de tijd vandaan? Ik antwoord dan dat ik het leuk vind om over indianen, cowboys en cultuur te lezen en dat er ook regelmatig korte verhalen bij zitten, waardoor ik tijd over hou. Ja maar, zeggen die mensen dan, je blogt er ook nog drie keer per week over. En dan antwoord ik: klopt, maar soms zijn de gedichten lang en doorwrocht en soms zijn ze kort en krachtig. Zoals onderstaand gedicht. Het gaat over de rechtspraak in de vroege dagen van het wilde westen. Volgens de overlevering van Penderton J. Narcisse, een rechtsgeleerde uit New Mexico, werden er bij toerbeurt mensen aangesteld om tijdelijk rechter te zijn, met als doel indianen te veroordelen. Daarover gaat het gedicht. Het is overigens mijn eerste gedicht waarin de dubbele punt twee maal wordt toegepast. Een noviteit, dus.


Zijn naam: Rijzende Maan
Het oordeel: Hang de Indiaan


Countryman Ray

Building higher

Op de prairie zijn in de loop van de tijd heel wat rare uitvindingen gedaan. Een van de meest vergeten daarvan is de indianen-tipi van meerdere verdiepingen. De indiaan Wiley Snake had er jaren over nagedacht, en was uiteindelijk met de bouw begonnen. Hij maakte, vol zelfvertrouwen, meteen een tipi van vier verdiepingen. Nodeloos te zeggen dat het gevaarte in elkaar stortte. Dit omdat de dunne palen die het geheel moesten dragen niet toereikend waren voor het gewicht. Wiley Snake had namelijk zijn uitgebreide en aan vetzucht lijdende familie als proefkonijn gebruikt om het gebouw te testen. Overigens zou later blijken dat de leden van bepaalde indianenstammen niet aan hoogtevrees leden. Daarom werden ze veel ingezet bij de bouw van wolkenkrabbers in New York.


aiaiai, daar ligt mijn familie
bedolven onder het puin
van mijn tipi-toren, helaas
bakte ik ze wat te bruin

ik ben mijn tijd ver vooruit
maar ooit zal het zover zijn
dat indianen vertoeven
in dat toffe idee van mijn*

ik ga verder met het uitvinden
van nieuwe vormen van bouw
had ik maar steen en cement
in plaats van dierenhuid en touw


* dit is incorrect Nederlands, maar omwille van het rijm heb ik het toch toegepast


Countryman Ray

Cold in my tipi

Ik kreeg commentaar van een lezer dat ik maandag praatte over de zeldzame sneeuw op de prairie, terwijk ik woensdag praatte over de winterse kou op dezelfde prairie. Maar kou en sneeuw zijn niet hetzelfde. Lees het volgende gedicht maar.


de wind waait door de naden
van mijn tipi, het is koud
ik zou een kalkoentje willen braden
maar ik heb helaas geen hout

er vallen dan wel geen vlokken
maar het is winter als nooit tevoren
wij indianen zitten mooi met de brokken
terwijl de cowboys knappend houtvuur horen


Countryman Ray

The snow is falling

Het sneeuwt zelden op de prairie, en als dat dan wel een keertje gebeurt raken met name indianen helemaal in de war. Ze denken dan het een straf van de goden is, en doen een soort omgekeerde regendans. Heel kinderachtig eigenlijk. Daarbij scanderen ze teksten die ongeveer als volgt klinken:


sneeuw ga weg
je bedekt onze tipi's, ons gras
onze paarden en ons
toch al schamele gewas

hoe moeten wij de weg nu vinden
hoe kunnen wij jagen
laat de sneeuw toch smelten
blijf ons nou niet plagen

onze vrouwen zijn ongerust
onze kinderen ronduit bang
dit duurt hopelijk toch niet
de hele winter lang

sneeuw ga weg, ik beveel het
sneeuw verdwijn, in totem's naam
maak alles weer zoals het was
laat ons weer leven in draam*


* draam= op de ouderwetse manier


Countryman Ray

Silent Rectangularman

De meest gehate indiaan op de prairie was zonder twijfel Silent Rectangularman. Hij was de enige indiaan, tot op de dag van vandaag, die geen ronde maar rechthoekige tipi's bouwde. Dat ging altijd mis; door de constructiefouten stortten ze namelijk steevast in. Andere indianen lachten hem dan uit. Dat pikte Silent Rectangularman dan weer niet, en hij ging steeds weer zwijgend op de vuist met zijn stamgenoten. Op een zekere dag verdween hij spoorloos. Daar gaat het volgende gedicht over.


Silent Rectangularman,
wat heeft je bezield
hoe kon je nou denken
dat je slimmer was

een tipi is rond
altijd geweest
doe gewoon mee
dan lachen ze niet meer

waar ben je nu
waar bouw je nu
storten je tipi's nog steeds in?
jouw wereld in ieder geval wel


Countryman Ray

ABC-spel (23)

De W is van Wounded Elbow. Iedereen kent wel de Slag van Wounded Knee tussen indianen en de autoriteiten in de jaren '70. Kijk maar op Wikipedia voor de details. De soortgelijke Slag van Wounded Elbow uit 1969 is veel minder bekend. De autoriteiten in Nevada hadden eind jaren '60 de indianen opdracht gegeven om de gele fiches die ze in hun casino's gebruikten te vervangen door groene, omdat in de gele teveel cadmium zat.
De indianen weigerden dit omdat ze net zeven vrachtwagens vol met gele fiches hadden ingekocht. Het kwam tot rechtszaken, huiszoekingen, opstootjes en uiteindelijk een grootscheepse confrontatie bij het buurtschap Brentwood. De indianen hadden op het terrein waar ze een legereenheid hadden heengelokt overal strikken gespannen. De militairen struikelden massaal toen ze in de strikken verzeild raakten en vielen daarbij vooral op hun ellebogen. Vandaar de naam Slag van Wounded Elbow.

Uiteindelijk moesten de indianen toch het onderspit delven. Enkele militairen bliezen namelijk per ongeluk zichzelf op in een plaatselijk restaurant. De indianen schrokken daar zo van dat ze zich meteen overgaven. De gele fiches werden in beslag genomen en ter plekke verbrand. Dat leverde zoveel giftige rook op dat tientallen indianen in het ziekenhuis terecht kwamen met ademhalingsklachten. De soldaten die hun ellebogen hadden bezeerd waren overigens wel zo sportief om de zieke indianen fruitmanden met Jaffa-sinaasappels te sturen.


Countryman Ray

ABC-spel (22)

De V is van vertraging en toevallig ook de eerste letter van mijn provider die ervoor heeft gezorgd dat ik gisteren niet op het blog kan, waarvoor excuses.

Maar nu echt: de V is van Voorrang. Op de prairie namelijk was het helemaal niet gebruikelijk dat cowboys die van rechts kwamen voorrang hadden. Eerder ging het om de aantallen koeien of de status die sommige cowboys hadden. Nog steeds is het in Amerika zo dat bij een kruispunt iedereen verplicht moet stoppen, waarna het gezonde verstand bepaalt wie als eerste door mag rijden. Wie het eerst komt, die het eerst weer optrekt.
Toch was er wel een zekere hiërarchie te bespeuren in de wildwestetijd: al trokken de indianen met zes miljoen koeien over de prairie, zij moesten netjes wachten tot een boertje met een schaap over het kruispunt was getrokken. De sheriffs waren daar heel kien op: zo gebeurde het en niet anders. Indianen die er problemen mee hadden, konden naar de rechter stappen, maar ook daar stonden ze achteraan: de rechters gaven altijd voorrang aan cowboys en boertjes met een schaap.
Het klinkt onrechtvaardig, maar als je bedenkt dat het tegenwoordig in Israel nog steeds zo is dat een bepaalde bevolkingsgroep altijd wordt achtergesteld, dan is het toch niet zo vreemd meer. Het is weer zo'n voorbeeld van hoe het wilde westen nog steeds bestaat in de wereld, al noemen we het niet meer zo. Dat is één van de interessante aspecten voor mij: wij leven het prairieleven nog steeds!


Countryman Ray

ABC-spel (14)

De N is natuurlijk van natuurreservaat. In de tijd van het wilde Westen waren er nog geen reservaten, maar deze gebieden zijn in die tijd wel min of meer tot stand gekomen, dat wil zeggen: om te voorkomen dat groepen indianen overal maar gingen wonen, werd besloten bepaalde -ongerepte, en dus gewilde- gebieden aan te merken als natuurreservaat.
Tegenwoordig tellen we onze zegeningen: anders dan waar de indianenstammen wonen, en casino's de skyline verpesten, zijn de natuurreservaten een oase van rust en in dat opzicht doen zij nog het meest denken aan hoe de prairie er in vroeger tijden moet hebben uitgezien. Op mijn reis door Arizona heb ik een natuurreservaat bezocht en daar kwamen bij mij de mooiste gevoelens boven.
De natuurreservaten zijn erg belangrijk voor het herbeleven van het stukje westerngevoel. Hoewel veel mensen denken dat indianenstammen slachtoffers zijn van verdrijving en achterstelling, moet dat met een korrel zand worden genomen: als je heden ten dage kijkt naar wat de indianen uitvoeren en hoezeer zij hun gewijde grond verkwanselen, is het maar goed dat er natuurreservaten zijn. Hulde dus voor Teddy L. Forman, de bedenker en uitvoerder van de natuurreservatenpreservatie in Amerika.


Countryman Ray

ABC-spel (9)

De I is van Indianenreservaat. Dit wordt geen vrolijk verhaaltje, ik waarschuw alvast maar even!

Toen de kolonisten de prairie veroverden werden de indianen steeds verder in het nauw gedreven. Geweld en ziekte verminderden snel de aantallen indianen. Daarbij ging het de kolonisten alleen maar om eigenbelang, de belangen van de indianen stonden op de laatste plaats. Ze werden verdreven, mishandeld en achtergesteld, soms ook zomaar in de gevangenis gegooid of zelfs vermoord. Notabene in hun eigen land! Nou hadden ze het er soms ook wel naar gemaakt, maar helemaal eerlijk was het toch niet.

Uiteindelijk werden er een soort thuislanden ingesteld voor de sterk uitgedunde indianenstammen: de reservaten. Dit waren grote stukken land waarop ze mochten wonen, jagen, verzamelen etc. Tegenwoordig zijn het echter de indianen die aan het langste eind trekken. Zoals ik bij de letter H al aangaf, exploiteren ze namelijk in hun reservaten nogal eens casino's waar de nazaten van de kolonisten hun geld komen brengen. Dus wie het laatst lacht…

En toch staan ze er niet goed voor. Onder indianen is veel werkloosheid en alcoholisme, en ze verliezen steeds meer het contact met hun oorspronkelijke leefwijze. Positief is dan wel weer dat steeds meer Amerikanen zich gaan interesseren voor de cultuur en het lot van de Native Americans, zoals ze ook wel worden genoemd.


Countryman Ray

Kidnapped and helpless

Ik kreeg een hartverwarmend mailtje van Blonde Lente. Ze vond het leuk met me gesproken te hebben en wil graag het contact voortzetten. Ze heeft me ook verteld over de Appalachies. Naar het schijnt heeft haar betovergrootmoeder, Lichte Avond, (eigenlijk heette ze Petronella) een tijdje als Hollandse indiaanse bij een indianenstam in de Appalachies gewoond. Ze is toen ontvoerd door concurrende moslim-indianen, die haar pas na betaling van een flink losgeld vrijlieten. Daarna had Lichte Avond het wel gezien in Amerika. Overigens begrijp ik nu goed waarom Blonde Lente zo geinteresseerd is in het indianenleven. Het zit in haar bloed.


in een donkere tipi lag ze reeds
drie weken lang vastgebonden
haar stamgenoten hadden haar steeds
gezocht maar nog niet gevonden

de hele dag hoorde ze het gejank
uit de grote tipi-moskee
ze kon ook niet wennen aan de stank
het zat haar tot dusver niet mee

uiteindelijk werd er losgeld betaald:
kisten met kruit en geweren
Lichte Avond werd door haar stam gehaald;
geen Allah meer om te eren!

maar ze had nu toch genoeg van dit land
ze was diep met de polder verwant


Countryman Ray

Silent Ghost

Ik las dit weekend in een obscuur boekje uit de jaren 50 van de vorige eeuw: A Short History of Native Americans. In een voetnoot kwam een verhaaltje over een wrede indiaan aan bod. Hij stond bekend als de scalpel-koning. Deze indiaan besloop zijn tegenstanders 's nachts om bij hen hoofdhuid en haar af te snijden. Tientallen mensen zijn zo gedood. Helaas staat er niet bij tot welk stam hij behoorde en of hij dit deed uit wraak of om een andere reden. Over deze gevreesde indiaan gaat het volgende gedicht.


Silent Ghost was de kampioen
als het ging om scalperen
totaal verrast kon geen vijand zich
tegen zijn mes verweren

roodhuiden en kolonisten
het was hem om het even
alleen al zijn naam deed waarlijk
iedereen van schrik beven

pas toen hij stierf was het over
van respect geen enkel blijk:
de zoon van zijn grootste vijand
scalpeerde het koude lijk


Countryman Ray

I can see clearly now...

Las onlangs in een Amerikaanse krant op internet dat het al meer dan een half jaar niet heeft geregend in het gedeelte van Arizona waar ik afgelopen zomer was. Dat heeft desastreuze gevolgen voor de flora en de fauna. Het bericht sloot af met een citaat van het stamhoofd van een kleine indianenstam, verwant aan de Hopi indianen. Hij stelde voor een grote regendans te organiseren, maar daar wilde de overheid niets van weten. Vreemd, want baat het niet, dan schaadt het niet.


Een negenmans regendans
verzoekt de weergoden
de handen ten hemel, de voeten stampen
zinloos en om de tijd te doden

Maar als de droppels vallen
de grond van kleur verschiet
gebeden verhoord, dansers tevreden
dan hoor je de overheid niet


Countryman Ray

Her name was Dallas

Prachtig boek gelezen over het ruige Zuiden van Amerika. Het land van de roodnekken, de frivole dames en het vrije wapenbezit dat met hand en tand wordt verdedigd. Eén mooi verhaal gaat over Dallas, een doof meisje uit de buurt van Inglested (waarschijnlijk een Nederlandse enclave, Engelstad). Zij misleidde een bende bandieten door ze de verkeerde kant op te sturen en redde het dorp. Het volgende gedicht is daarop geïnspireerd.

(Blonde Lente, als je dit leest: dat de indianen een bloeddorstige rol krijgen in dit gedicht is niet om de indianen in een kwaad daglicht te stellen, maar om het zo historisch verantwoord mogelijk te houden.)


Dallas, met de jaren dover
ontmoette daags een laffe rover
die haar vroeg waar de huizen
de mensen, hun vee en geld waren
Dallas zag de ogen van de onverlaat
zijn vale huid, zijn wilde haren
en wees hem naar een reservaat

De man met zijn maten
hadden niets in de gaten
zij sloegen opzichtig hun kruizen
gingen op weg naar de indianen
die ze van bloeddorst vervuld opwachtten
ze werden verrast en vele nachten
bungelden hun scalpels met vrolijke manen


Countryman Ray

The wind cries Harry

Harry McNeel was een cowboy uit de beginjaren van de negentiende eeuw. Hij stond bekend om zijn onverschrokken moed en durf, en werd uiteindelijk bekend doordat hij met zijn kudde koeien, van meer dan vierhonderd stuks, bijna in een hinderlaag van de Wanamege-indianen liep. Dat gebeurde niet en tot op de dag van vandaag is niet duidelijk hoe Harry wist dat zijn koeien in gevaar waren. Het is te lezen in Harry McNeel, his life and his failure, een boek dat overigens een beetje ongeloofwaardig is.


De weg liep steil omhoog
dan weer scherp omlaag
zo was het gisteren
zo is het vandaag

de indianen scherpen de pijlen
zij wachten op hun kost
de immense kudde is duidelijk zichtbaar
vanaf de hogergelegen uitkijkpost

Harry leek het al te weten
en maakte een scherpe bocht
zijn kudde als lemmingen
vielen in een krocht

zijn verhaal houdt hier op
tot zover dus Harry McNeel
de indianen vermoeden nog steeds:
Harry wist te veel


Countryman Ray

(You're) A flower in a bouquet

Ik voel me echt erg zwak, maar gelukkig houdt mijn indianenliteratuur me op de been. De laatste dagen schrijf ik veel over de geelhuiden van weleer. Zo heb ik uit het Amerikaanse overzichtswerk The true anals of Indians een mooi verhaal in poëzie bewerkt. Het gaat over de stam der Calamaki's.


De indianenstam der Calamaki's
trokken van hot naar her
zonder te weten
dat ze niets constructiefs deden
zich reduceerde tot een voetnoot in de analen
en ze hadden niks te eten

De Calamaki's waren vooral bekend
om de bloemschikkunsten van de vrouwen
zonder te weten
dat het allemaal erg tijdelijk was
want ze hielden wilde paarden
en die hadden niks te eten

De Calamaki's bestaan niet meer
evenmin hun wilde paarden
we weten van horen zeggen
dat ze virtuoos waren met bloemen
maar hoe mooi het was
ze hebben het loodje moeten leggen

Zo werkt het in de wereld van de indiaan
als je niet kan zorgen voor jezelf
of zelfs maar wilde paarden
dan helpt de bloemschikkunst je niet verder
blijf je rondjes rijden
en kun je nergens aarden.


Countryman Ray

Dragging me away

Countryliefhebbers, ik ben weer terug uit Arizona. Het was in één woord een geweldige ervaring! Mijn countrylongen hebben het echte wersternleven met volle teugen opgezogen. Ik moet eerlijk bekenen dat het wel weer even wennen was toen ik terugkwam in Nederland. Het weer, de drukte, alles was zo anders. Ik heb enorm veel geschreven, want de indrukken waren overweldigend. De komende weken zal ik steeds iets vertellen over mijn reis en mijn belevenissen. Bijvoorbeeld over mijn lonely travel van twee weken per paard, mijn ontmoetingen met echte Indianen, de omgang met de natuur en de elementen en wat al niet meer. Ik ben er emotioneel rijker van geworden en had de ervaringen met geen mogelijkheid willen missen. Ik ben zeer blij dat ik dit met jullie kan delen, zoals het volgende gedicht over mijn tijd met het paard.

Na een dagje rijden op je paard ben je, ondanks de geringe inspanning, toch erg moe. De overweldigende indrukken zijn energieverslinders en dus kan het gebeuren dat je 's avonds bij een kleine kreek zit met een glas whiskey, overmand door vervoering en emoties. Gelukkig heb ik mijn kleine opschrijfboekje naast me liggen en dit gedicht heb ik tijdens zo'n emotievolle avond geschreven.


De vier benen onder je brengen
je gedachten
op gang en de maat
van de stappen zijn de tellen
verwijderd van de werkelijkheid

de terugkeer met de zon
het dalende oog op de gele huid
van stof en zand
van de einder en het kijken

het grote het weidse
en het ontelbare van het witsel
in het donker bovenhoofdse
het paard zo zwart
als de randen van die sterren


Coutryman Ray

Blind John Coyote messed with the razor

Het leven van de westernhelden van weleer zijn beschreven in veel boeken. Mijn boekenbilly puilt ondertussen uit van de biografieën van indianen, bandieten, vrijheidsstrijders en bankrovers. Stuk voor stuk mooie verhalen. Afgelopen week heb ik Blind John Coyote, man with a vision gelezen. Ik moet zeggen, een prachtig boek. Het gedicht dat ik naar aanleiding van het leven van John Coyote heb geschreven, heeft betrekking op een heel belangrijk moment in het leven van toen nog One-eye John Coyote.


Toen hij zijn eenoog
per ongeluk
van handelsmerk
tot grootste gemis maakte
stond John met uitgeklapt scheermes
in de wastafel te kijken

daar op warm water dreven vlokken wit
met kleine zwarte fladderpuntjes
van kin of de kaak
en een wolkje lichtrood ertussen
dat zich als spuug uiteen liet drijven
en kleurlozer werd
tot het weg was
net als het zicht van John


Countryman Ray

It's hairy on the prairie

Dit gedicht schreef ik onlangs, na een bezoekje aan steakhouse Texas in een Drents dorpje waar ik die dag had gewandeld. De combinatie van de gezonde boslucht met een goeie western-salade zorgde voor genoeg inspiratie. 's Avonds bij het haardvuurtje -en onder toeziend oog van Raging Buffalo, die sinds vorige week (eindelijk!) in aquarel aan de muur hangt- schreef ik It's hairy on the prairie, een somber gedicht over de tegenslagen van het leven. Maar toch een mooi einde, met de ochtend die altijd weer gloort op de prairie.


De drie baarden om het kampvuur
keken mistroostig in de vlammen
oogst vergaan
kudde vertrokken
vrouwen in geen velden of wegen

Uitgerekend de slimste indianen
kruisten hun pad
en lieten geen vuurwater achter
Bobby-Ann
Bobby-Ann met een fles vuurwater
in een kanten jumper

Zij was verder weg dan ooit
en het kampvuur ging uit als een nachtkaars
die bleef nasmeulen tot het ochtendgloren


Countryman Ray